Сайыҥҥы кэмҥэ тэттик сүбэлэр.
Сайыҥҥы тэттик сүбэлэри көрүҥ, ааҕын, тускутугар туһанын!
Бырдах элбээтэ да, хайдах көмүскэнэбит диэн толкуйга түһэбит.
Ванилин сыта киһиэхэ эрэ минньигэс. Оҥоойу, бырдах чугаһаабат сыта. Ванилины 1/2 ост. нь. сылаас уулаах ыстакааҥҥа булкуйан баран, баата диискэтин илитэн эккитин соттуоххутун сөп. Эбэтэр оҕо кириэмигэр 50-60 гр булкуйан илдьэ сылдьан оҕону соттоххо, оҥоойу, бырдах чугаһаабат.
Аптекаларга атыыланар эфирдээх арыы сытын бырдах олох сөбүлээбэт, тумнар. Ордук гвоздика эфирдээх арыыта бырдахтан көмүскэнэргэ үчүгэй, көннөрү салпыакканы бу арыынан инчэтэн баран төбөҥ үрдүнэн ууран утуйдахха, туохха да кыһаммакка уугун хана утуйан тураҕын.
Кумаар ытырбыт сирэ кыһыйар буоллаҕына, анал кириэмнэринэн «Фенистил-гель», «Фенидин», «Диместин», «Диметинден-Акрихин» сотор ордук. Ол суох буоллаҕына, 1 ост.нь. суоданы кыра ууга булкуйан баран, ытырбыт сиригэр тутуҥ, кыһыйарын тохтотуо. Алоэлаах гель, ментоллаах кириэмнэр эмиэ көмөлөһөллөр. 1 ост.нь. 9%-наах уксууска 2 ост.нь. ууну кутан, булкуйан баран, кумаар ытырбыт сирин сотуҥ. Луугу, эбэтэр лимону аҥаардаан баран, ытырбыт сиригэр туттахха, көмөлөһөр.
Кумаары куоттарарга чаайынай мас, лаванда, эвкалипт, гвоздика, базилик, анис эфирнэй арыыларын таҥаска, эбэтэр, аһаҕас тириигэ биһиҥ.
Лимоҥҥа гвоздикалары дьөлүтэ баттаан баран, орон аттыгар уурдахха, үөннэр сытын сөбүлээбэккэ, куоталлар.
Бааҥка хаппаҕар дьөлөҕөстөрү оҥортоон баран, дьаабылака уксууһун кутуллар. Сахсырҕалар дьөлөҕөһүнэн киирэн баран, кыайан тахсыбакка, өлөллөр.
Ромашкалаах, эбэтэр, алоэлаах ууну тоҥорон, кубигынан тириини сотуннахха, эдэригэр түһэр.
Тиэрмэскэ чэйтэн иҥмит араҥаны ыраастыырга бэрт судургу сүбэ баар.
Ол курдук, 3 ост. ньуоска суодалаах оргуйбутунан ууну толору кутан, хаппахтаан, чаас аҥаара туруоруҥ. Бириэмэ ааспытын кэннэ губканан сотон ылыҥ.
Таҥаска хаан тоҕуннаҕына, түргэн туттуу-хаптыы ирдэнэр. Сибиэһэй хааны тымныы ууга хаһаайыстыбаннай мыыланан сууйуллар. Итии уу хааны буһарар, өссө күүскэ иҥэрэр. Оттон хаппыт, урукку хааны суох оҥорорго иһит сууйар сириэстибэни бээтинэҕэ кутан, 10-15 мүнүүтэ сытыарыллар уонна тымныы уунан сууйуллар. Ол туһалаабатаҕына, бээтинэҕэ водород перекиһин таммалатар ордук уонна 5-10 мүнүүтэ күүтүллэр (бу ньыма маҥан таҥаска барсар).
Өссө маннык ньыма баар. 1 ыстакаан ууга 1 ост.нь. тууһу суурайан баран, бээтинэни 30-60 мүн. инчэтиллэр. Туус хааны оборор.
Оҕуруот аһынан эмтэнии
Хахтары буспут хортуоппуй уутун иһэ сырыттахха, сүһүөх ыарыыта мүлүрүйэр, тостубут уҥуох силимнэһиитэ түргэтиир. Петрушканы аска мэлдьи тутуннахха, тиис маҥхайар. Моркуоп сүмэтин сарсыарда аччык искэ истэххэ, хойуу хаайтарыыта төлөрүйэр. Сүбүөкүлэни хааһы курдук оҥорон ириҥэрбит бааска сыбаатахха, түргэнник оһор. Уулаах отон сүмэһинин тэҥ өлүүнэн мүөттээн истэххэ, сил хоҥнор. Тымныйдахха, чочунаах 6-7 өлүүтүн илдьиритэн, ыстакаан үүккэ оргутан күҥҥэ хаста да иһэ сылдьыллар. Тумуулаахтахха, сибиэһэй сүбүөкүлэ симэһинин муннуга икки-үс хааппыланан кутуллар. 0,5 бытыылкаҕа 300 г чочунааҕы, үрдүн сабар гына испиири кутан, үс нэдиэлэ көөнньөрүллэр. Итиэннэ сүүрбэлии хааппыланан ыстакаан аҥара үүккэ булкуйан иһиллэр. Бу састаап киһи доруобуйатын бөҕөргөтөргө, умнуган буолууну утары туһалыыр.
Күҥҥэ быһа сиэттэххэ.
Тириини күҥҥэ быһа сиэттэххэ, кытаран, иһэн таҕыстаҕына, хаҕыланар буоллаҕына, хайдах көмөлөһүөххэ сөбүй? Бастатан туран, тириини хаҕылыыр, ириҥэтин тэһэр, аалар, испиирдээх лосьоннарынан туһанар, мууһунан тутар, арыынан сотор, мыыланан сууйар бобуллар. Кытарбыт эрээри, быһыта барбатах, аһаҕас бааһа суох буоллаҕына, тута суоратынан, кэпииринэн, сүөгэйинэн сотуллар. Оччоҕо тирии уоскуйар, сойор, кытарбыта ааһар. Салпыакканы сибиэһэй үүтүнэн, эбэтэр, күөх чэйинэн, ромашка оргуйбут уутунан илитэн баран, кэмпириэс оҥостуохха эмиэ сөп. Итийбит эти-сиини сөрүүкэтэргэ элбэх ууну иһиллэр, душтаныахха сөп. Алоэ сэбирдэҕиттэн сүмэһинин ылан, тириини соттоххо, уоскутар, чөлүгэр түһэрэр. Маны тэҥэ, хаппыыста сэбирдэҕин, сибиэһэй хортуосканы, оҕурсуну, петрушканы илдьиритэн баран, эмиэ кэмпириэстэниэххэ сөп. Бу кэнниттэн “Бепантол”, “Пантенол”, “Декспантенол”, “Актовегин” диэн эмтиир маастарынан сотуохха сөп. “Крем после загара” диэн анал кириэм эмиэ уоскутар, эмтиир аналлаах.
Дьиэтээҕи лимонад 2 апельсины, 2 лимоны үчүгэйдик сууйан, кырбастаан баран, 1,5 л итии ууга кутуҥ, саахардааҥ, сойутуҥ. Халадыынньыкка уган, тымнытыахха сөп.
Сымыыт көпсөркөй буоларын туһугар, холобур, биир ыстакаан сымыыкка икки ост. ньуоска тымныы ууну эбэн баран, ытыйыллар.
Сымыыт үрүҥүн ытыйыах иннинэ тымныта түһэн баран, аҕыйах хааппыла лимон кислотатын таммалатан биэрдэххэ, быдан түргэнник көпсөркөй буолар. Оттон уоһах, төттөрүтүн, саахардыы түһэн баран, сылаастыы ытыйдахха, ордук үллэр.
Сымыыты төгүрүктүү буһарар түгэҥҥэ хайа барбатын наадатыгар, буһарыах иннинэ тымныы уунан сууйуллар.
Эт ас
Ыһаарыламмыт эт көмүстүҥү өҥнөөх буоларын туһугар мүөтүнэн биһиэххэ син.
Быары ыһаарылыах иннинэ кыратык саахардыы түстэххэ, сымнаҕас буола буһар.
Оҕуруот аһа
Эриэппэ луук аһыытын сүтэрэр уонна амтанын тупсарар гына, кырбастаан баран дуршлагка угуллар, үрдүгэр итии ууну кутуллар.
Мииҥҥэ кутуллар оҕуруот аһын субу кутуох иннинэ ыраастанар эбэтэр сууйуллар куолута.
Моркуоп амтанын тупсарар туһугар 5-10 мүн., син эмиэ атын оҕуруот аһын курдук, сөбүгэр күүстээх уокка буһарыллар. Тууһун буһан эрдэҕинэ кутаҕын.
Өр сытан сымнаан эрэр укуруобу уонна петрушканы кыра уксуустаах ууга уга түһэн ыллахха, сибиэһэйдиҥи буолар.
Оҕуруоккут аһа амтана үчүгэй буоларын уонна кыалларынан битэмиинэ сүппэтин курдук, уута оргуйбутун кэннэ кутаргытын билэр инигит? Оттон амтана ордук уутугар барара наада түгэнигэр, дьэ, тымныы ууга буһарыллар.
Үүт ас
Үүт хаахтыйбатын наадатыгар, оргутар көстүрүүлэни тымныы уунан сайҕаан ылыллар уонна үүтү орто уокка ууруллар.
Оргутар үүккүт таһынан куоппатын наадатыгар кыратык саахар эбэ түһүллэр. Ол кэнниттэн хаппахтаан баран, 3-4 мүнүүтэ буола-буола, булкуйан бэриллиэхтээх.
Рис
Рис сыстыһа сылдьыбатын (рассыпчатай буоларын) туһугар буһарыах иннинэ 30 мүн. тымныы ууга сытыара түс.Хааһы буола илдьи буспатын туһугар кыратык ыһаарда түһэн ылыллар. Ол гынан баран маннык түгэҥҥэ улаханнык үллүбэтин умнумаҥ.
Рис дьэҥкирдиҥи буоларын наадатыгар 5 мүн. субу аҕай оргуйбут итии ууга уган ылыллар.
Оттон мокоруон уонна рис сыстыспатын наадатыгар буһар уутугар мас эбэтэр оливка арыытын эбэ түһүөххэ сөп. Ону тэҥэ буспутун кэннэ дуршлагка сүөкээн баран, үрдүгэр тымныы ууну кут.
Туус сиигирбэтин наадатыгар иһитигэр хас да устуука риһи угуллар.
Айылҕа күүһүн-уоҕун иҥэриниҥ, сир эрчимин ылыныҥ! Айылҕа барахсан ото-маһа, сир аһа ситэн муҥутуур кэмигэр араас битэмииннээх утаҕы, чэйи, суурадаһыны оҥостон иһэ сылдьын. Самаан сайын барахсан биэрэр бары үтүөтүн туһанан хаалыҥ. Айылҕалыын алтыһын, спордунан дьарыктанын, чэгиэн-чэбдик буолун!